Antykoncepcja hormonalna to najskuteczniejsza odwracalna metoda zapobiegania ciąży — przy prawidłowym stosowaniu skuteczność sięga 99,5–99,95%. Obejmuje tabletki (dwuskładnikowe i minipigułki), plaster, krążek dopochwowy, implant podskórny, zastrzyk i wkładkę hormonalną. Wybór metody zależy od: preferencji pacjentki, przeciwwskazań (migrena z aurą, zakrzepica, palenie >35 r.ż.), wygody i planów rodzinnych. Ten artykuł porównuje wszystkie metody w jednej tabeli, wyjaśnia mechanizm działania i pomaga wybrać — a szczegóły (skutki uboczne, odstawienie, brak okresu, antykoncepcja awaryjna) znajdziesz w dedykowanych artykułach.
Wszystkie metody hormonalne działają przez kombinację:
Metody zawierające estrogen + progestagen (COC): tabletki dwuskładnikowe, plaster, krążek. Silniej hamują owulację. Ale: estrogen = ryzyko VTE (zakrzepica).
Metody zawierające sam progestagen: minipigułki, implant, zastrzyk, wkładka hormonalna (Mirena). Bez estrogenu = brak ryzyka VTE. Ale: nieregularne krwawienia częstsze.
| Metoda | Hormony | Pearl Index (typowe) | Jak stosować | Czas działania | Główne zalety | Główne wady |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tabletki dwuskładnikowe (COC) | Estrogen + progestagen | 7 (typowe), 0,3 (idealne) | 1 tabletka dziennie, przerwa 7 dni (lub schemat ciągły) | Dopóki bierzesz | Regularne cykle, mniej bolesne miesiączki, leczenie trądziku | Codzienne przyjmowanie, ryzyko VTE, interakcje z lekami |
| Minipigułki (Cerazette/Azalia) | Tylko progestagen (desogestrel) | 0,4 | 1 tabletka dziennie, bez przerwy | Dopóki bierzesz | Bez estrogenu = bez VTE. Bezpieczne przy karmieniu, migrenie z aurą | Nieregularne krwawienia u 20–30%. Codzienne przyjmowanie (okno 12h) |
| Plaster (Evra) | Estrogen + progestagen (transdermalnie) | 0,9 | Nowy plaster co tydzień × 3 tyg., 1 tydzień przerwy | 1 tydzień per plaster | Cotygodniowa zmiana (nie codziennie). Stałe uwalnianie hormonów | Podrażnienie skóry. Widoczny. Mniej skuteczny >90 kg. Ryzyko VTE |
| Krążek dopochwowy (NuvaRing) | Estrogen + progestagen (dopochwowo) | 0,65 | Zakładasz na 3 tyg., 1 tydzień przerwy | 3 tygodnie per krążek | Raz na 3 tyg. Mniej efektów GI (nie przechodzi przez żołądek) | Dyskomfort u niektórych. Ryzyko VTE (jak COC). Koszt |
| Implant (Implanon NXT) | Tylko progestagen (etonogestrel) | 0,05 | Lekarz wszczepia pod skórę ramienia | 3 lata | Najskuteczniejsza odwracalna metoda. „Set and forget”. Bez estrogenu | Nieregularne krwawienia (u 20%). Wymaga zabiegu (wszczepienie/usunięcie) |
| Zastrzyk (Depo-Provera) | Tylko progestagen (medroksyprogesteron) | 4 (typowe), 0,3 (idealne) | Zastrzyk domięśniowy co 12 tygodni | 12 tygodni | Co 3 miesiące. Bez estrogenu | Opóźniony powrót płodności (do 12–18 mies.). Utrata gęstości kości. Przyrost masy |
| Wkładka hormonalna (Mirena/Kyleena) | Tylko progestagen (lewonorgestrel, miejscowo) | 0,2 | Ginekolog zakłada wewnątrzmacicznie | 5 lat (Mirena) / 5 lat (Kyleena) | Bardzo skuteczna. Zmniejsza krwawienia (u 20% amenorrhea). Minimalne hormony ogólnoustrojowe | Koszt. Plamienie w pierwszych mies. Wymaga założenia przez ginekologa |
Wniosek: Metody „set and forget” (implant, IUS) są najskuteczniejsze — bo nie zależą od pamięci pacjentki.
| Preparat Medtop | Progestagen | Dawka EE | Schemat | Efekt antyandrogenowy | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| Diane-35 | Cyproteron 2 mg | 35 μg | 21+7 | ✅✅✅ (najsilniejszy) | 1. wybór na trądzik hormonalny. Najwyższe ryzyko VTE (cyproteron) |
| Cyprodiol | Cyproteron 2 mg | 35 μg | 21+7 | ✅✅✅ | Generyk Diane-35 |
| Belara | Chlormadinon 2 mg | 30 μg | 21+7 | ✅✅ | Dobry profil bezpieczeństwa, mniej VTE niż cyproteron |
| Yasmin | Drospirenon 3 mg | 30 μg | 21+7 | ✅✅ | Antyandrogenny + lekko moczopędny (mniej retencji wody). Popularny |
| Yaz | Drospirenon 3 mg | 20 μg | 24+4 | ✅✅ | Niskodawkowy. Krótszy przerwa (4 dni). Na PMS/PMDD |
| Vibin | Lewonorgestrel 150 μg | 30 μg | 21+7 | ❌ | Standardowy. Najniższe ryzyko VTE (lewonorgestrel = najlepszy profil bezpieczeństwa) |
| Sylvie 30 | Lewonorgestrel 150 μg | 30 μg | 21+7 | ❌ | Jak Vibin |
| Mercilon | Desogestrel 150 μg | 20 μg | 21+7 | ❌ | Niskodawkowy. Lekkie cykle. Częstszy brak krwawienia |
| Qlaira | Dienogest + estradiol | Estradiol (nie EE) | Wielofazowy 26+2 | ✅ | Estradiol naturalny (nie etynylostradiol). Mniej wpływu na wątrobę/zakrzepicę |
| Symbella | Dienogest 2 mg | 30 μg EE | 21+7 | ✅ | Antyandrogenowy, na endometriozę |
| Elin | Chlormadinon 2 mg | 30 μg | 21+7 | ✅✅ | Jak Belara |
| AXIA | Dienogest 2 mg | 30 μg | 21+7 | ✅ | Jak Symbella |
| Atywia / Atywia Daily | Drospirenon 3 mg | 20 μg | 24+4 | ✅✅ | Jak Yaz |
| Sytuacja | Rekomendowany preparat | Dlaczego |
|---|---|---|
| Trądzik + hirsutyzm | Diane-35 / Cyprodiol (najsilniejszy antyandrogenowy) lub Yasmin/Belara | Cyproteron blokuje androgeny |
| Retencja wody, obrzęki | Yasmin / Yaz (drospirenon — lekko moczopędny) | Drospirenon = pochodna spironolaktonu |
| Najniższe ryzyko VTE | Vibin / Sylvie 30 (lewonorgestrel) | Lewonorgestrel = najstarsza, najlepiej przebadana generacja |
| Migrena z aurą | ❌ COC przeciwwskazane! → Minipigułka (Cerazette/Azalia) lub IUS | Estrogen + migrena z aurą = ryzyko udaru |
| Palenie + >35 r.ż. | ❌ COC przeciwwskazane! → Minipigułka, implant, IUS | Palenie + estrogen + wiek = ryzyko zakrzepicy i MI |
| Karmienie piersią | Minipigułka (Cerazette/Azalia) | Estrogen obniża laktację. Sam progestagen bezpieczny |
| PMS / PMDD | Yaz / Atywia Daily (schemat 24+4 z drospirenon) | FDA zatwierdził Yaz na PMDD |
| Endometrioza | Symbella / AXIA (dienogest) lub schemat ciągły COC | Dienogest hamuje ogniska endometriozy |
| Niskodawkowy (wrażliwość na estrogen) | Yaz / Mercilon (20 μg EE) | Mniej estrogenowych efektów ubocznych, ale częstszy brak krwawienia i plamienie |
| Przeciwwskazanie | Dlaczego | Alternatywa |
|---|---|---|
| Migrena z aurą | Estrogen zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego ×2–4 | Minipigułka, implant, IUS |
| Zakrzepica w wywiadzie (DVT, PE) lub trombofilia | Estrogen zwiększa ryzyko VTE ×3–6 | Minipigułka, implant, IUS |
| Palenie >15 papierosów/dobę + wiek >35 lat | Palenie + estrogen = ryzyko MI i VTE | Minipigułka, implant, IUS |
| Nadciśnienie niekontrolowane (≥160/100) | Estrogen podnosi ciśnienie | Minipigułka, IUS |
| Rak piersi (aktywny lub w ciągu 5 lat) | Estrogenozależny | IUD miedziana (bezhormonalna) |
| Ciężka choroba wątroby | Estrogen metabolizowany w wątrobie | Minipigułka, IUS |
| <6 tyg. po porodzie + karmienie piersią | Estrogen obniża laktację | Minipigułka od 6 tyg. po porodzie |
| BMI >40 | Bardzo wysokie ryzyko VTE | IUS, implant, minipigułka |
| Unieruchomienie (>4 tyg. — gips, operacja, lot >8h) | Zwiększone ryzyko zakrzepicy | Odstawiaj COC 4 tyg. przed planowaną operacją |
Metody progestagenowe (minipigułki, implant, IUS, zastrzyk) NIE mają tych przeciwwskazań — brak estrogenu = brak ryzyka VTE, bezpieczne przy migrenie z aurą, paleniu i karmieniu.
| Temat | Artykuł |
|---|---|
| Skutki uboczne tabletek (VTE, nastrój, libido, jak dobrać) | → Tabletki antykoncepcyjne — skutki uboczne |
| Odstawienie tabletek (timeline płodności, badania przed ciążą) | → Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych |
| Brak okresu na tabletkach (kiedy normalne, kiedy test ciążowy) | → Brak okresu przy tabletkach antykoncepcyjnych |
| Antykoncepcja awaryjna (EllaOne vs Escapelle, IUD Cu) | → Antykoncepcja awaryjna — tabletka dzień po |
| Trądzik hormonalny (PCOS, diagnostyka, tabletki antyandrogenowe) | → Trądzik u dorosłych |
Tabletki antykoncepcyjne wymagają recepty (Rp). Plaster (Evra), krążek (NuvaRing) — też Rp.
W Medtop lekarz przeprowadza konsultację online, zbiera wywiad (wiek, palenie, BMI, migreny, historia zakrzepicy, karmienie, choroby współistniejące) i wystawia e-receptę na preparat dopasowany do profilu pacjentki. E-recepta trafia na e-mail w ciągu 30 minut. Przy zmianie preparatu (np. z powodu efektów ubocznych) — lekarz dobiera alternatywę.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji ginekologicznej. Przy migrenie z aurą, zakrzepicy w wywiadzie, paleniu >35 r.ż. — tabletki dwuskładnikowe (COC) są przeciwwskazane. Stosuj alternatywy progestagenowe (minipigułka, implant, IUS). Nie rozpoczynaj ani nie zmieniaj antykoncepcji bez konsultacji z lekarzem.
Źródła:
Implant podskórny (Pearl 0,05) i wkładka hormonalna (Pearl 0,2) — „set and forget”, nie zależą od pamięci. Tabletki przy idealnym stosowaniu: Pearl 0,3, ale przy typowym (z pominięciami): Pearl 7. Najskuteczniejsza niehormonalna: wkładka miedziana (Pearl 0,6–0,8).
COC (z estrogenu) zwiększają ryzyko VTE ×2–4 (z 2/10 000 na 6–8/10 000 kobietolatek). Ryzyko zależy od progestagenu: lewonorgestrel (Vibin) = najniższe, cyproteron (Diane-35) = najwyższe. Metody bez estrogenu (minipigułka, implant, IUS) NIE zwiększają ryzyka VTE.
Migrena BEZ aury — COC dopuszczalne (z ostrożnością). Migrena Z AURĄ — COC przeciwwskazane (ryzyko udaru). Alternatywa: minipigułka (Cerazette/Azalia), implant, IUS. Jeśli migrena z aurą pojawi się PODCZAS stosowania COC → odstawiaj natychmiast.
Płodność wraca u 80–90% kobiet w ciągu 3 miesięcy po odstawieniu COC/minipigułek. Po implancie: w ciągu dni–tygodni. Po zastrzyku (Depo-Provera): opóźniony powrót — do 12–18 miesięcy. Szczegóły → artykuł o odstawieniu tabletek.
Tak — schematy ciągłe (extended cycling) są bezpieczne i stosowane przy endometriozie, migrenie menstruacyjnej, PMS/PMDD. Medycznie nie ma powodu do comiesięcznej przerwy. Szczegóły → artykuł o braku okresu na tabletkach.
Tak. Lekarz w teleporadzie zbiera wywiad (wiek, palenie, BMI, migreny, zakrzepica) i wystawia e-receptę na preparat dopasowany do Twojego profilu. W Medtop e-recepta w 30 minut. Przy zmianie preparatu — lekarz dobiera alternatywę.
Dbamy o rzetelną, przystępną edukację zdrowotną i wspieramy pacjentów w świadomym podejmowaniu decyzji. Nasze artykuły powstają we współpracy ze specjalistami i mają charakter informacyjny – nie zastępują konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy.
Jeśli masz pytania dotyczące treści, chcesz zgłosić sugestię lub dowiedzieć się więcej, skontaktuj się z nami.
