Migrena to przewlekła choroba neurologiczna, która dotyka 10–15% populacji (w Polsce ok. 4 miliony osób). To nie „zwykły ból głowy” — migrena to napad trwający 4–72 godziny, z pulsującym, jednostronnym bólem nasilającym się przy ruchu, któremu towarzyszą nudności, wymioty i nadwrażliwość na światło i dźwięk. U 25–30% pacjentów napad poprzedza aura (zaburzenia widzenia, drętwienie). Migrena jest jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie (wg WHO — 6. miejsce). Leczenie obejmuje doraźne leki przerywające napad (tryptany, NLPZ) i profilaktykę zmniejszającą częstotliwość napadów (beta-blokery, kwas walproinowy, leki anty-CGRP).
Migrena i ból napięciowy głowy to dwie różne choroby. Najczęstszy błąd pacjentów: „mam migrenę” gdy w rzeczywistości mają ból napięciowy — i odwrotnie.
| Cecha | Migrena | Ból napięciowy |
|---|---|---|
| Charakter bólu | Pulsujący, tętniący | Ściskający, opaskowy („ciasny kapelusz”) |
| Lokalizacja | Jednostronny (u 60%) | Obustronny |
| Nasilenie | Umiarkowane do silnego (uniemożliwia normalne funkcjonowanie) | Łagodne do umiarkowanego |
| Nasilenie przy ruchu | Tak (schylanie, chodzenie po schodach) | Nie |
| Nudności/wymioty | Tak (u 80% pacjentów) | Nie |
| Światłowstręt/fonofobia | Tak (nadwrażliwość na światło i dźwięk) | Rzadko, łagodna |
| Aura | U 25–30% | Nie |
| Czas trwania | 4–72 godziny (bez leczenia) | 30 minut – 7 dni |
| Częstotliwość | 1–8 napadów/miesiąc | Ciągły lub epizodyczny |
Migrena jest chorobą neurologiczną z podłożem genetycznym — jeśli rodzic ma migrenę, ryzyko u dziecka wynosi 50–75%.
Subtelne zmiany, które wielu pacjentów uczy się rozpoznawać jako „zapowiedź” napadu: zmieniony nastrój (drażliwość lub euforia), zwiększony apetyt (szczególnie na słodkie), ziewanie, sztywność karku, trudności z koncentracją, częste oddawanie moczu. Rozpoznanie fazy prodromalnej pozwala na wcześniejsze przyjęcie leku — co zwiększa skuteczność.
Dotyczy 25–30% migrenowców (migrena z aurą). Najczęstsze objawy aury:
Migrena z aurą a ryzyko udaru: Kobiety z migreną z aurą + palenie + tabletki antykoncepcyjne (z estrogenem) mają istotnie podwyższone ryzyko udaru niedokrwiennego. Dlatego migrena z aurą jest przeciwwskazaniem do tabletek dwuskładnikowych (patrz artykuł o antykoncepcji). Alternatywa: minipigułki (sam progestagen).
„Kac migrenowy” — zmęczenie, osłabienie, trudności z koncentracją, wahania nastroju, ból mięśni. Wielu pacjentów nie wie, że ta faza jest częścią migreny — myśli, że „ból minął, więc wszystko OK”.
Napad migreny to nie przypadek — jest wyzwalany przez konkretne czynniki. Kluczowe: zidentyfikuj SWOJE triggery (prowadź dziennik migrenowy przez 2–3 miesiące):
Stres i emocje — najczęstszy trigger (~70%). Paradoksalnie: migrena często pojawia się nie PODCZAS stresu, ale PO jego ustąpieniu („migrena weekendowa” — stres w tygodniu, napad w sobotę rano).
Hormony — u kobiet: migrena menstruacyjna (2 dni przed do 3 dni po miesiączce), antykoncepcja hormonalna (estrogen), ciąża (u 60–70% migrena łagodnieje w II/III trymestrze), menopauza.
Sen — zarówno zbyt mało, jak i zbyt dużo snu. Regularność jest ważniejsza niż długość (wstawaj o tej samej porze nawet w weekend).
Żywność i napoje — alkohol (szczególnie czerwone wino — histamina + tyramina), ser dojrzewający (tyramina), czekolada (fenyloetylamina), glutaminian sodu (MSG), aspartam, przetworzone mięso (azotany). Uwaga: pomijanie posiłków (hipoglikemia) to silniejszy trigger niż sam pokarm.
Środowisko — zmiany pogody (ciśnienie atmosferyczne), silne światło (migotanie), głośny hałas, intensywne zapachy (perfumy, farby).
Inne — odwodnienie, nadmierny wysiłek fizyczny, jet lag, zmiana klimatu.
Migrena jest rozpoznawana klinicznie (na podstawie wywiadu i objawów) — nie ma „testu na migrenę”. Kryteria diagnostyczne ICHD-3 (International Classification of Headache Disorders):
Migrena bez aury: ≥5 napadów spełniających: ból 4–72h, min. 2 z 4 cech (jednostronny, pulsujący, umiarkowany/silny, nasila się przy ruchu), min. 1 towarzyszący objaw (nudności/wymioty LUB światłowstręt + fonofobia).
Migrena z aurą: ≥2 napady z aurą (zaburzenia widzenia/czucia/mowy) trwającą 5–60 minut, z bólem głowy.
Badania obrazowe (MRI głowy) nie są rutynowe — zlecane tylko przy red flags lub nietypowym przebiegu.
Zasada: lek przyjmij jak najwcześniej (najlepiej w fazie prodromalnej lub na początku bólu). Im dłużej czekasz, tym słabiej lek działa.
| Lek | Dawka | Kiedy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Ibuprofen | 400–600 mg | Łagodny/umiarkowany napad | Najczęściej stosowany NLPZ w migrenie. Dostępny OTC |
| Naproksen | 500–750 mg | Łagodny/umiarkowany | Dłuższe działanie niż ibuprofen |
| Kwas acetylosalicylowy (Aspiryna) | 900–1000 mg | Łagodny napad | Duża dawka — nie mylić z 75–150 mg kardiologicznej |
| Paracetamol | 1000 mg | Łagodny napad | Słabszy niż NLPZ w migrenie, ale bezpieczniejszy dla żołądka |
| Nimesil (nimesulid) | 100 mg (1 saszetka) | Umiarkowany napad | Na receptę. Szybki początek działania. Nie stosuj >15 dni/mies. |
| Metoklopramid | 10 mg (doustnie lub doodbytniczo) | Dodaj do NLPZ gdy nudności/wymioty | Prokinetyk — zmniejsza nudności i poprawia wchłanianie leku przeciwbólowego |
Tryptany to agoniści receptora 5-HT₁B/1D — działają na mechanizm migreny (zwężają rozszerzone naczynia oponowe, hamują uwalnianie CGRP). Są skuteczniejsze niż NLPZ w umiarkowanym/silnym napadzie.
| Tryptan | Dawka | Początek działania | Droga podania | Cena (OTC/Rx) | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| Sumatryptan (Imigran, Sumamigren) | 50–100 mg doustnie, 6 mg s.c., 20 mg donosowo | 30–60 min (doustnie), 10 min (s.c.) | Tabletki, zastrzyk, spray do nosa | 15–40 zł (Rx) | Najstarszy tryptan, najlepiej przebadany. Zastrzyk s.c. = najszybsze działanie |
| Zolmitryptan (Zomig) | 2,5–5 mg doustnie, 5 mg donosowo | 30–45 min | Tabletki, spray do nosa | 20–50 zł (Rx) | Spray donosowy — przydatny przy wymiotach (omija GI) |
| Rizatryptan (Maxalt) | 10 mg doustnie (tabletki rozpuszczalne) | 30 min | Tabletka rozpuszczalna na języku | 25–55 zł (Rx) | Tabletka na język — nie wymaga wody. Dobry wybór przy nudnościach |
| Eletryptan (Relpax) | 40 mg doustnie | 30–60 min | Tabletki | 30–60 zł (Rx) | Silny, długodziałający. Dobry przy długich napadach |
Jak stosować tryptany:
Przeciwwskazania do tryptanów: Choroba wieńcowa, przebyty udar/TIA, niekontrolowane nadciśnienie, migrena hemiplegiczna (z niedowładem), ciąża.
Zbyt częste stosowanie leków przeciwbólowych (>10–15 dni/mies.) paradoksalnie nasila migreny. Mechanizm: receptory bólowe adaptują się → próg bólu obniża się → ból pojawia się częściej → pacjent bierze więcej leków → błędne koło.
Dotyczy: tryptanów (>10 dni/mies.), NLPZ (>15 dni/mies.), paracetamolu (>15 dni/mies.), opioidów (>10 dni/mies.).
Rozwiązanie: odstawienie leku nadużywanego + włączenie profilaktyki (patrz niżej). Odstawienie jest trudne (przejściowe pogorszenie przez 1–2 tygodnie), ale konieczne.
Profilaktyka jest wskazana gdy: ≥4 napady/miesiąc, napady trwają >12h mimo leczenia doraźnego, leki doraźne nie działają, lub nadużywasz leków (MOH).
| Lek | Dawka | Czas efektu | Główne działania niepożądane | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Propranolol (beta-bloker) | 40–160 mg/dobę | 4–8 tyg. | Zmęczenie, bradykardia, hipotonia | 1. wybór. Nie stosuj w astmie |
| Topiramat | 25–100 mg/dobę | 4–8 tyg. | Parestezje, utrata masy (korzystne!), zaburzenia kognitywne | Skuteczny, ale efekty poznawcze u niektórych pacjentów |
| Kwas walproinowy | 500–1500 mg/dobę | 4–8 tyg. | Przyrost masy, senność, hepatotoksyczność | Skuteczny, ale teratogenny — NIE w ciąży |
| Amitryptylina | 10–75 mg na noc | 4–6 tyg. | Senność, suchość w ustach, przyrost masy | Dobry przy migrenie + bezsenność + ból napięciowy |
| Botoks (onabotulinumtoxina A) | 155–195 j. co 12 tyg. | 2–3 sesje | Ból w miejscu wstrzyknięcia | Tylko migrena przewlekła (≥15 dni/mies.). W Polsce refundowany w ramach programu lekowego |
| Przeciwciała anty-CGRP (erenumab, fremanezumab, galcanezumab) | 70–140 mg s.c. 1×/mies. | 4–8 tyg. | Zaparcia, reakcje w miejscu wstrzyknięcia | Najnowsza klasa. Wysoka skuteczność, mało działań niepożądanych. W PL ograniczona dostępność, nierefundowane |
Cel profilaktyki: Redukcja częstotliwości napadów o ≥50% (nie eliminacja). Ocena po 2–3 miesiącach. Jeśli skuteczna — kontynuuj 6–12 mies., potem próba odstawienia.
Farmakologia to nie jedyne narzędzie. Modyfikacja stylu życia zmniejsza częstotliwość napadów o 20–40%:
NLPZ i paracetamol są dostępne OTC, ale tryptany (sumatryptan, zolmitryptan, rizatryptan, eletryptan) i Nimesil wymagają recepty. Leki profilaktyczne (propranolol, topiramat, amitryptylina) również na receptę.
W Medtop lekarz przeprowadza konsultację online, ocenia częstotliwość i nasilenie napadów i wystawia e-receptę na tryptan (leczenie doraźne) lub lek profilaktyczny (przy ≥4 napadach/mies.). Może też wystawić e-receptę na Nimesil (nimesulid) jako lek przeciwbólowy na receptę. E-recepta trafia na e-mail w ciągu 30 minut.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji neurologicznej. Przy „najsilniejszym bólu głowy w życiu”, nowych objawach neurologicznych, lub napadzie trwającym >72 godziny — skontaktuj się z lekarzem niezwłocznie.
Źródła:
Migrena jest pulsująca, jednostronna, nasila się przy ruchu i towarzyszą jej nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk. Ból napięciowy jest ściskający, obustronny, nie nasila się przy ruchu i nie towarzyszy mu nudność. Jeśli musisz się położyć w ciemnym pokoju — to prawdopodobnie migrena.
Sama migrena nie zagraża życiu. Ale migrena z aurą zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego (szczególnie u palaczek stosujących tabletki antykoncepcyjne z estrogenem). „Najsilniejszy ból głowy w życiu” z nagłym początkiem wymaga pilnej diagnostyki — wykluczenie krwawienia podpajęczynówkowego.
Tryptan (sumatryptan 50–100 mg, rizatryptan 10 mg) przyjęty na początku bólu — skuteczność 60–70% w ciągu 2 godzin. Zastrzyk sumatryptanu podskórnie — 10 minut do działania. Jeśli napad jest łagodny — ibuprofen 600 mg lub Nimesil 100 mg mogą wystarczyć.
Maximum 10 dni w miesiącu. Powyżej 10 dni grozi polekowy ból głowy (MOH) — paradoksalne nasilenie migreny. Jeśli potrzebujesz tryptanu >4 razy w miesiącu, porozmawiaj z lekarzem o profilaktyce (propranolol, topiramat, amitryptylina).
Propranolol 40–160 mg/dobę (beta-bloker, 1. wybór), topiramat 25–100 mg, amitryptylina 10–75 mg na noc, kwas walproinowy 500–1500 mg. Nowsze: przeciwciała anty-CGRP (erenumab), botoks (migrena przewlekła). Efekt po 4–8 tygodniach. Cel: zmniejszenie napadów o ≥50%.
Tak. Tryptany (sumatryptan, zolmitryptan, rizatryptan, eletryptan) wymagają recepty. Lekarz w ramach teleporady ocenia częstotliwość napadów i wystawia e-receptę. W Medtop e-recepta trafia na e-mail w ciągu 30 minut. Nimesil (nimesulid) — również na receptę online.
Dbamy o rzetelną, przystępną edukację zdrowotną i wspieramy pacjentów w świadomym podejmowaniu decyzji. Nasze artykuły powstają we współpracy ze specjalistami i mają charakter informacyjny – nie zastępują konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy.
Jeśli masz pytania dotyczące treści, chcesz zgłosić sugestię lub dowiedzieć się więcej, skontaktuj się z nami.
