Jak wygląda kiła — stadia choroby
Kiła przebiega w 4 kolejnych stadiach, każde z innymi objawami. Bez leczenia przechodzi z jednego w drugie na przestrzeni miesięcy–lat. Z leczeniem (penicylina) — zatrzymuje się na każdym etapie.
Stadium I — kiła pierwszorzędowa (szankier twardy)
Kiedy: 10–90 dni po zakażeniu (średnio 21 dni).
Główny objaw: szankier twardy (chancre) — pojedyncze, bezbolesne owrzodzenie w miejscu wniknięcia bakterii. To jest paradoks kiły: owrzodzenie na genitaliach, które nie boli — dlatego pacjenci je ignorują lub nie zauważają.
Jak wygląda szankier: Okrągły lub owalny, 1–2 cm średnicy, o ostrych, uniesionych brzegach i czystym, „lakierowanym” dnie (nie ropne, nie brudne). Twardy w dotyku (stąd nazwa „szankier twardy” — w odróżnieniu od miękkiego szankiera w wrzodzie wenerycznym). Pojedynczy (zwykle jeden, rzadko kilka). Bezbolesny i nie swędzi.
Lokalizacja: U mężczyzn najczęściej na żołędzi, napletku lub trzonie prącia. U kobiet na wargach sromowych, szyjce macicy (niewidoczny bez badania ginekologicznego!) lub w pochwie. U obu płci: okolica odbytu (seks analny), wargi/jama ustna (seks oralny), palce (rzadko).
Powiększone węzły chłonne — niebolesne, twarde, w okolicy pachwinowej (przy szankierze genitalnym). Nie bolą, nie ropieją.
Co się dzieje bez leczenia: Szankier goi się samoistnie w ciągu 3–6 tygodni — nawet bez leczenia. To sprawia, że pacjent myśli „przeszło” — ale bakteria rozprzestrzeniła się po organizmie. Choroba przechodzi w stadium II.
Kluczowa pułapka: Szankier na szyjce macicy (u kobiet) lub w odbycie jest niewidoczny bez badania — kobieta/mężczyzna nie wie, że ma kiłę. Dlatego badania przesiewowe są ważniejsze niż objawy.
Stadium II — kiła drugorzędowa (wysypka, kłykciny)
Kiedy: 4–10 tygodni po szankierze (może pokrywać się z gojeniam szankiera).
Główny objaw: wysypka — symetryczna, obejmująca tułów, kończyny, a szczególnie dłonie i stopy (wysypka na dłoniach i stopach u dorosłego = myśl o kile!). Plamy są miedzianoczerwone lub brązoworóżowe, 0,5–2 cm, niebolesne, nie swędzące. Nie tworzą pęcherzyków (w odróżnieniu od opryszczki).
Inne objawy skórne: Kłykciny płaskie (condylomata lata) — szerokie, płaskie, wilgotne, szarawe grudki w fałdach skóry (okolica odbytu, pachwiny, pod piersiami, srom). Wysoce zaraźliwe — pełne krętków. Łysienie plackowate — nieregularne wypadanie włosów („moth-eaten alopecia” — łysienie „wyżarte przez mole”). Zmiany błon śluzowych — białawe plamy na języku, podniebieniu, gardle (mucous patches).
Objawy ogólne (grypopodobne): gorączka, zmęczenie, bóle mięśni i stawów, powiększenie węzłów chłonnych (uogólnione — nie tylko pachwinowe), ból głowy, utrata masy ciała.
Co się dzieje bez leczenia: Objawy stadium II ustępują samoistnie w ciągu 3–12 tygodni. Choroba przechodzi w fazę utajoną. Pacjent znów myśli „przeszło”. Ale bakteria nadal jest w organizmie.
Stadium utajone (kiła latentna)
Kiedy: Po ustąpieniu objawów stadium II.
Objawy: żadne. Pacjent jest bezobjawowy — nie ma wysypki, nie ma owrzodzeń, czuje się zdrowo. Jedyny sposób na wykrycie: badanie krwi (RPR/VDRL pozytywne).
Kiła utajona dzieli się na wczesną (do roku od zakażenia — jeszcze zaraźliwa, może nawracać do stadium II) i późną (powyżej roku — mniej zaraźliwa, ale może przejść w stadium III). Kiła utajona może trwać latami do dekad bez objawów. U ok. 25–40% nieleczonych przejdzie w stadium III.
Stadium III — kiła trzeciorzędowa (destrukcyjna)
Kiedy: 3–15 lat po zakażeniu (nieleczonym).
Dziś rzadkie (dzięki antybiotykom), ale nadal spotykane u osób nieleczonych, bezdomnych i immunosupresyjnych.
Kilaki (gumma) — granulomatyczne zmiany zapalne, które mogą powstać w dowolnym narządzie: skóra (guzki z rozpadem, owrzodzenia), kości (bóle, deformacje), wątroba, nerki, jądra. Kilaki niszczą tkanki — klasycznie: perforacja podniebienia twardego (dziura w podniebieniu), zniszczenie przegrody nosowej (nos „siodełkowy” — saddle nose).
Kiła sercowo-naczyniowa — zapalenie aorty (aortitis) → tętniak aorty wstępującej → pęknięcie (śmiertelne). Niedomykalność zastawki aortalnej. Pojawia się 10–30 lat po zakażeniu.
Kiła nerwowa (neurosyphilis) — może wystąpić w każdym stadium (nie tylko III), ale klasyczna neurosyfilis późna to: wiąd rdzenia (tabes dorsalis) — chód ataktyczny, bóle „przeszywające” kończyn, utrata czucia głębokiego, zaburzenia pęcherza; porażenie postępujące (general paresis) — otępienie, zmiany osobowości, psychozy, drżenia, drgawki (dawniej jedna z najczęstszych przyczyn „szaleństwa”).
