Diagnostyka
RTG klatki piersiowej — podstawa
RTG potwierdza zapalenie płuc — widoczne zagęszczenie miąższu płucnego (białe plamy/smugi na zdjęciu). Typowe zapalenie: zagęszczenie w jednym segmencie/płacie (lobarne). Atypowe: rozproszone, obustronne, śródmiąższowe.
Kiedy RTG: Podejrzenie zapalenia płuc na podstawie objawów + badania (osłuchiwanie — trzeszczenia, stłumienie odgłosu opukowego). Nie przy każdym kaszlu — RTG przy: gorączce powyżej 38°C + kaszel + duszność; pogorszeniu po poprawie; bólu opłucnowym; CRP powyżej 100 mg/l. Koszt prywatnie: 50–100 zł. Z NFZ ze skierowaniem — bezpłatnie.
Badania krwi
CRP (białko C-reaktywne) — marker zapalenia. Przy bakteryjnym zapaleniu płuc: CRP powyżej 50–100 mg/l (przy wirusowym: zwykle poniżej 50). CRP powyżej 100 silnie sugeruje bakteryjne zapalenie. Pomaga w decyzji: antybiotyk tak/nie.
Prokalcytonina (PCT) — bardziej swoista niż CRP dla infekcji bakteryjnych. PCT powyżej 0,25 μg/l → prawdopodobnie bakteryjne → antybiotyk. PCT poniżej 0,1 → raczej wirusowe → bez antybiotyku. Stosowana szczególnie w szpitalach do decyzji o antybiotykoterapii.
Morfologia — leukocytoza (podwyższone białe krwinki) z neutrofilią → bakteryjne. Limfocytoza → wirusowe. Leukopenia (niskie białe) → ciężkie/wirusowe.
Posiew plwociny
Identyfikacja bakterii + antybiogram. Wskazany przy: ciężkim zapaleniu płuc (hospitalizacja), braku odpowiedzi na antybiotyk empiryczny, immunosupresji. Nie jest rutynowy przy łagodnym zapaleniu płuc leczonym ambulatoryjnie.
Leczenie — antybiotyki per typ
Zapalenie płuc leczone w domu (łagodne do umiarkowanego)
| Podejrzewany patogen | Antybiotyk 1. wyboru | Dawka | Czas | Alternatywa |
|---|
| Typowe (pneumokok) | Amoksycylina | 1 g 3×/dobę | 5 dni (NICE 2019 — nie 7–10!) | Doksycyklina 200 mg dzień 1, potem 100 mg/dobę × 5 dni |
| Atypowe (Mycoplasma, Chlamydophila) | Azytromycyna | 500 mg dzień 1, potem 250 mg/dobę × 4 dni | 5 dni | Doksycyklina 200 mg/dobę × 7 dni |
| Nie wiesz który typ (najczęstsza sytuacja) | Amoksycylina (empirycznie — pokrywa najczęstszy patogen) | 1 g 3×/dobę | 5 dni | Amoksycylina + azytromycyna (podwójna terapia — pokrywa i typowe i atypowe) |
Ważna zmiana — 5 dni zamiast 7–10: Wytyczne BTS 2023 i NICE 2019 skróciły rekomendowany czas leczenia niepowikłanego zapalenia płuc do 5 dni (wcześniej 7–10). Meta-analizy wykazały, że 5 dni jest równie skuteczne jak dłuższe kursy przy łagodnym przebiegu. Korzyści: mniej efektów ubocznych, mniej oporności, lepsza compliance.
Zapalenie płuc wymagające hospitalizacji
Wskazania do szpitala: duszność spoczynkowa (częstość oddechów powyżej 30/min), saturacja poniżej 92% (pulsoksymetr), ciśnienie poniżej 90/60, splątanie, gorączka powyżej 40°C nieodpowiadająca na leki, wiek powyżej 65 + choroby towarzyszące, brak poprawy po 48–72h antybiotyku doustnego.
Leczenie w szpitalu: amoksycylina + kwas klawulanowy (Augmentin) i.v. + azytromycyna, lub ceftriakson i.v. + azytromycyna. Tlenoterapia jeśli saturacja poniżej 92%. Nawodnienie dożylne.
Skala CRB-65 — czy potrzebujesz szpitala
Prosta skala do oceny ciężkości (bez badań laboratoryjnych — możesz ją ocenić sam):
| Parametr | Punkty |
|---|
| C — Confusion (splątanie, dezorientacja) | +1 |
| R — Respiratory rate ≥30/min (szybki oddech) | +1 |
| B — Blood pressure: skurczowe <90 lub rozkurczowe ≤60 mmHg | +1 |
| 65 — wiek ≥65 lat | +1 |
Interpretacja: 0 punktów — leczenie w domu. 1–2 punkty — rozważ hospitalizację (ocena lekarska). 3–4 punkty — pilna hospitalizacja (ciężkie zapalenie).
Zapalenie płuc u dzieci
Zapalenie płuc u dzieci przebiega nieco inaczej i ma inne najczęstsze patogeny per wiek:
Noworodki i niemowlęta poniżej 3 mies.: Streptococcus agalactiae (GBS), E. coli, Listeria. Szpital — zawsze. Dzieci 3 mies. – 5 lat: wirusowe (RSV, paragrypa, adenowirus) w 50–70%! Bakteryjne: pneumokok. Leczenie: amoksycylina 80–90 mg/kg/dobę w 2–3 dawkach × 5 dni. Dzieci powyżej 5 lat: Mycoplasma pneumoniae staje się częstą przyczyną (atypowe — suchy kaszel, niska gorączka, ból głowy). Leczenie: azytromycyna.
Objawy zapalenia płuc u dziecka: Szybki oddech (powyżej 50/min u niemowlęcia, powyżej 40/min u dziecka 1–5 lat, powyżej 30/min u starszego dziecka) — najczulszy objaw, kaszel (nie zawsze produktywny), gorączka, wciąganie międzyżebrzy i dołka jarzmowego (sygnał duszności u małego dziecka — lekarz/SOR pilnie), odmowa jedzenia/picia, senność/apatia.
Zapalenie płuc a COVID-19
COVID-19 może powodować zapalenie płuc — od łagodnego (zmiany matowej szyby na CT, bez duszności) po ciężkie (ARDS — zespół ostrej niewydolności oddechowej → OIOM). Objawy COVID-pneumonia: narastająca duszność 5–10 dni po początku objawów (tydzień „grypowy” → duszność w 2. tygodniu), suchy kaszel (nie ropny jak w bakteryjnym), saturacja spada (pulsoksymetr poniżej 94% → lekarz). Leczenie: Paxlovid/remdesiwir (w grupach ryzyka), deksametazon (przy ciężkim przebiegu z dusznością), tlenoterapia. Antybiotyk — nie (chyba że nadkażenie bakteryjne).
Profilaktyka — szczepionki
Szczepionka pneumokokowa (PCV13/PCV20 / PPSV23): Chroni przed najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia płuc (pneumokok). Zalecana: dzieci (w kalendarzu szczepień — PCV13 od 2 mies. życia), dorośli powyżej 65 r.ż., osoby z chorobami przewlekłymi (cukrzyca, POChP, astma, niewydolność serca, immunosupresja). Koszt: 200–350 zł (dorosły) — niestety nie refundowana dla dorosłych (od 2025 r. trwają prace nad refundacją).
Szczepionka przeciw grypie (coroczna): Grypa jest najczęstszą „bramą” do bakteryjnego zapalenia płuc. Szczepionka zmniejsza ryzyko zapalenia płuc jako powikłania grypy o ~50%. Refundowana dla grup ryzyka. Szczegóły → artykuł „Grypa — objawy, L4, Tamiflu”.
Szczepionka COVID-19: Zmniejsza ryzyko ciężkiego zapalenia płuc COVID o ponad 90%.
Rekonwalescencja — ile trwa powrót do formy
Zapalenie płuc to choroba, po której powrót do pełni sił trwa dłużej niż myślisz:
| Czas po leczeniu | Czego się spodziewać |
|---|
| Tydzień 1 | Gorączka ustępuje (24–72h po antybiotyku). Kaszel utrzymuje się. Osłabienie |
| Tydzień 2–4 | Kaszel powoli ustępuje. Zmęczenie nadal obecne. Wracasz do lekkich aktywności |
| Miesiąc 1–3 | Kaszel może utrzymywać się do 6 tygodni po zapaleniu (to normalne — płuca się regenerują). Zmęczenie stopniowo ustępuje |
| Miesiąc 3–6 | Pełna regeneracja u większości. RTG kontrolne po 6 tygodniach (szczególnie u palaczy powyżej 50 r.ż. — wykluczenie guza zasłoniętego przez zapalenie) |
RTG kontrolne po 6 tygodniach — ważne szczególnie u: palaczy, osób powyżej 50 r.ż., przy utrzymujących się objawach. Cel: potwierdzić ustąpienie nacieku. Jeśli naciek utrzymuje się po 6 tygodniach → dalsza diagnostyka (CT — wykluczenie guza, gruźlicy, ropnia).
E-recepta i skierowanie
Lekarz w teleporadzie może ocenić objawy (kaszel, gorączka, duszność, ból klatki, timeline — pogorszenie po poprawie?) i wystawić e-receptę na antybiotyk (amoksycylina 1 g, azytromycyna 500 mg — per podejrzewany typ), skierowanie na RTG klatki piersiowej i badania krwi (CRP, morfologia), L4 (zapalenie płuc = minimum 5–7 dni zwolnienia, przy ciężkim dłużej) oraz skierowanie do pulmonologa przy powikłaniach.
Przy duszności, saturacji poniżej 92% lub splątaniu — nie teleporada, a SOR/pogotowie. Teleporada jest odpowiednia przy łagodnym przebiegu (gorączka + kaszel + CRB-65 = 0).
E-recepta i skierowanie w ciągu 30 minut.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Pogorszenie po poprawie (gorączka wraca po grypie + kaszel z ropną plwociną + duszność) = podejrzewaj zapalenie płuc → lekarz + RTG. Duszność spoczynkowa + saturacja poniżej 92% = SOR. Amoksycylina 1 g 3×/dobę × 5 dni — 1. wybór w pozaszpitalnym zapaleniu płuc (NICE 2019).
Źródła:
- Metlay, J. P. et al. (2019). Diagnosis and treatment of adults with community-acquired pneumonia: ATS/IDSA guideline. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 200(7), e45–e67.
- NICE (2019). Pneumonia (community-acquired): Antimicrobial prescribing. NG138.
- BTS (2023). Guidelines for the management of community-acquired pneumonia in adults. British Thoracic Society.
- Jain, S. et al. (2015). Community-acquired pneumonia requiring hospitalization among US adults (CDC EPIC). New England Journal of Medicine, 373(5), 415–427.
- WHO (2023). Pneumonia — Key facts. World Health Organization.
