Cztery fazy cyklu miesiączkowego
Faza 1: Miesiączka (dzień 1–5)
Co się dzieje: Endometrium (błona śluzowa macicy) złuszcza się i jest wydalane z macicy przez pochwę → krwawienie miesiączkowe. Hormony (estrogen, progesteron) są na najniższym poziomie.
Ile trwa: 3–7 dni (średnio 5). Krwawienie krótsze niż 2 dni lub dłuższe niż 7 dni → konsultacja ginekologiczna.
Ile krwi: 30–80 ml per cykl (to jest mniej niż się wydaje — ok. 2–5 łyżek stołowych). Powyżej 80 ml (zmiana podpaski/tamponu co 1–2h, skrzepy powyżej 2,5 cm, anemia) = obfite krwawienie (menorrhagia) → lekarz.
Samopoczucie: Zmęczenie, ból podbrzusza (skurcze — prostaglandyny kurczą macicę), ból głowy, drażliwość. Pierwszy dzień bywa najgorszy. Ibuprofen/naproksen na skurcze (najskuteczniejsze NLPZ na bolesne miesiączki — bierz od 1. dnia krwawienia, nie czekaj na ból).
Faza 2: Faza folikularna (dzień 1–13)
Co się dzieje: Przysadka mózgowa wydziela FSH (hormon folikulotropowy) → w jajniku zaczynają dojrzewać pęcherzyki jajnikowe (kilka–kilkanaście) → jeden pęcherzyk dominuje (pęcherzyk Graafa) → reszta zanika. Dojrzewający pęcherzyk produkuje coraz więcej estrogenu → estrogen odbudowuje endometrium (po złuszczeniu w miesiączce) — rośnie nowa, gruba warstwa śluzówki macicy.
Ile trwa: Od dnia 1 do owulacji (dzień 13–14 w cyklu 28-dniowym). To jest zmienna faza — u kobiet z krótkim cyklem (21 dni) trwa ~7 dni, z długim (35 dni) trwa ~21 dni. Faza lutealna jest bardziej stała (~14 dni).
Samopoczucie: Stopniowa poprawa od dnia 3–4 (estrogen rośnie → lepsza energia, nastrój, libido). Pod koniec fazy folikularnej (dzień 10–13): najlepsza forma w cyklu — wysoki estrogen, wysoka energia, jasne myślenie, dobry nastrój, czysta skóra (estrogen hamuje sebum).
Faza 3: Owulacja (dzień 14)
Co się dzieje: Pik estrogenu trigguje wyrzut LH (hormonu luteinizującego) z przysadki → pęcherzyk Graafa pęka → komórka jajowa jest uwolniona z jajnika do jajowodu → czeka na plemnik przez 12–24 godzin. To jest moment szczytu płodności.
Kiedy: ~14 dni przed następną miesiączką (nie 14 dni po ostatniej!). W cyklu 28-dniowym: dzień ~14. W cyklu 35-dniowym: dzień ~21. W cyklu 21-dniowym: dzień ~7.
Objawy owulacji (nie każda kobieta je odczuwa): Śluz szyjkowy „jak białko jajka” (ciągliwy, przezroczysty — ułatwia przenikanie plemników). Krótki ból w podbrzuszu (jednostronny — „mittelschmerz” — ból owulacyjny). Wzrost podstawowej temperatury ciała o 0,2–0,5°C (po owulacji — progesteron podnosi temperaturę). Wyższe libido (ewolucyjnie: organizm „chce” zapłodnienia w momencie najwyższej płodności).
Samopoczucie: Szczyt energii, dobry nastrój, wysokie libido. Skóra czysta (estrogen). Dzień lub dwa po owulacji: nagły spadek estrogenu → przejściowe pogorszenie nastroju u wrażliwych kobiet.
Faza 4: Faza lutealna (dzień 15–28)
Co się dzieje: Pęcherzyk po uwolnieniu komórki jajowej przekształca się w ciałko żółte → ciałko żółte produkuje progesteron (hormon „podtrzymujący ciążę”). Progesteron: utrzymuje endometrium (grube, ukrwione — gotowe na implantację zarodka), podnosi temperaturę ciała, zmniejsza ruchliwość macicy.
Jeśli zapłodnienie nastąpiło: Zarodek implantuje się w endometrium (dzień ~6–12 po owulacji). Ciałko żółte produkuje progesteron do ~10. tygodnia ciąży (potem przejmuje łożysko). Miesiączka nie pojawia się.
Jeśli zapłodnienie NIE nastąpiło: Ciałko żółte degeneruje (po ~10–14 dniach) → progesteron i estrogen spadają → endometrium traci wsparcie hormonalne → złuszcza się → miesiączka → nowy cykl.
Ile trwa: ~14 dni (bardziej stała niż faza folikularna). Krótka faza lutealna (poniżej 10 dni) = niedobór progesteronu → trudności z zajściem w ciążę → ginekolog.
Samopoczucie: Tydzień 1 fazy lutealnej (dzień 15–21): jeszcze OK (progesteron stabilny). Tydzień 2 (dzień 22–28, tzw. PMS): progesteron i estrogen spadają → objawy przedmiesiączkowe: drażliwość, wahania nastroju, tkliwość piersi, wzdęcia, zatrzymywanie wody (obrzęki), trądzik (progesteron pobudza gruczoły łojowe), głód (szczególnie na słodycze/tłuste), zmęczenie, ból głowy.
