Czym są brodawki wirusowe?
Brodawki wirusowe to łagodne rozrosty naskórka wywołane zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus) [1][2]. Wirus wnika do komórek naskórka przez mikrouszkodzenia skóry (otarcia, ranki, pęknięcia, zmiany zapalne) i namnaża się w keratynocytach, powodując miejscowe pogrubienie i rogowacenie naskórka [2].
Znanych jest ponad 200 typów wirusa HPV, z czego różne typy odpowiadają za różne rodzaje brodawek [1]. Typy HPV wywołujące brodawki skórne (HPV-1, HPV-2, HPV-4, HPV-27, HPV-57) są inne niż typy odpowiedzialne za brodawki narządów płciowych (HPV-6, HPV-11) i raka szyjki macicy (HPV-16, HPV-18) [1].
Od momentu zakażenia do pojawienia się widocznej brodawki mija zwykle 2-6 miesięcy, choć okres inkubacji może trwać nawet do 2 lat [2]. To oznacza, że pacjent często nie jest w stanie wskazać, kiedy i gdzie doszło do zakażenia.
Jak dochodzi do zakażenia?
HPV przenosi się przez [1][2]:
Kontakt bezpośredni – dotykanie brodawek u innej osoby lub u siebie (autoinokulacja – przenoszenie wirusa z jednego miejsca na ciało na inne, np. przez drapanie kurzajki).
Kontakt pośredni – wspólne użytkowanie przedmiotów (ręczniki, pilniczki do paznokci, obuwie) oraz chodzenie boso po powierzchniach, na których obecny jest wirus: baseny, sauny, prysznice, szatnie, siłownie.
Wilgotna, zmacerowana skóra – nasiąknięta wodą skóra jest bardziej podatna na wnikanie wirusa. Dlatego brodawki podeszwowe (na stopach) są tak powszechne u osób regularnie korzystających z basenów.
Uszkodzenia skóry – wszelkie mikrourazy ułatwiają wnikanie wirusa: obgryzanie paznokci i skórek (brodawki okołopaznokciowe), golenie (brodawki płaskie na twarzy u mężczyzn), zadrapania.
Kto jest najbardziej narażony?
Brodawki wirusowe mogą pojawić się u każdego, ale częściej występują u [1][2]:
- Dzieci i młodzieży – szczyt zachorowań w wieku 12-16 lat (układ odpornościowy dopiero „uczy się” HPV)
- Osób z obniżoną odpornością – po przeszczepach narządów (immunosupresja), z HIV/AIDS, na chemioterapii, na leczeniu biologicznym. U biorców przeszczepów brodawki występują nawet u 90% pacjentów po 5 latach od transplantacji [1]
- Osób pracujących z mięsem i rybami – „brodawki rzeźnicze” (HPV-7) są chorobą zawodową
- Osób korzystających z basenów i siłowni – wilgotne, ciepłe środowisko sprzyja przetrwaniu wirusa
Rodzaje brodawek wirusowych
| Rodzaj | Wygląd | Lokalizacja | Typy HPV | Uwagi |
|---|
| Brodawki zwykłe (verrucae vulgares) | Twarde grudki o chropowatej, rogowaciejącej powierzchni, cieliste lub szarobrązowe, z czarnymi kropkami (zakrzepłe naczynia) | Grzbiety dłoni, palce, okolice paznokci | HPV-2, HPV-4, HPV-27 | Najczęstszy typ, szczególnie u dzieci |
| Brodawki podeszwowe (verrucae plantares) | Płaskie lub lekko wypukłe, twarde, bolesne przy chodzeniu, otoczone rogowaciejącym pierścieniem | Podeszwy stóp (punkt nacisku) | HPV-1 (głębokie), HPV-2 (mozaikowe) | Często mylone z odciskami. Czarne kropki odróżniają brodawkę od odcisku |
| Brodawki płaskie (verrucae planae) | Drobne (1-5 mm), płaskie, gładkie, lekko wyniesione, cieliste lub lekko brązowawe | Twarz, grzbiety dłoni, golenie | HPV-3, HPV-10 | Często liczne (10-100 szt.), u kobiet na goleniach (golenie), u mężczyzn na twarzy |
| Brodawki nitkowate (verrucae filiformes) | Wąskie, nitkowate lub palczaste wypustki | Twarz (wokół ust, nosa, oczu), szyja | HPV-2 | Charakterystyczny kształt, łatwe do rozpoznania |
| Brodawki narządów płciowych (condylomata acuminata) | Miękkie, różowe, kalafiorowate | Narządy płciowe, okolica odbytu | HPV-6, HPV-11 | Przenoszone drogą płciową, odrębny problem kliniczny |
Brodawka czy odcisk – jak odróżnić?
To częsty dylemat przy zmianach na stopach. Różnicowanie jest ważne, bo leczenie jest inne.
| Cecha | Brodawka podeszwowa | Odcisk (modziel) |
|---|
| Czarne kropki (zakrzepłe naczynia) | Tak – widoczne po zeskrobaniu wierzchniej warstwy | Nie |
| Ból przy bocznym ściśnięciu | Tak (bolesna) | Nie (boli przy bezpośrednim nacisku) |
| Przerywanie linii papilarnych | Tak – dermatoglify (linie papilarne) są przerwane | Nie – linie przechodzą przez odcisk |
| Krwawienie po zeskrobaniu | Tak (punktowe, z naczyń) | Nie |
| Przyczyna | Wirus HPV | Tarcie / nacisk |
W razie wątpliwości – konsultacja dermatologiczna. Lekarz może ocenić zmianę dermoskopem.
Czy brodawki znikają same?
Tak – ale to kwestia czasu i odporności. Badania wskazują, że [1]:
- U dzieci: ok. 50% brodawek ustępuje samoistnie w ciągu 1 roku, 65-78% w ciągu 2 lat
- U dorosłych: spontaniczna regresja jest wolniejsza
- U osób z immunosupresją: brodawki prawie nigdy nie ustępują samoistnie i mają tendencję do rozsiewu
Problem z „czekaniem”: w okresie, gdy brodawka jest obecna, pacjent jest zaraźliwy i może przenosić wirusa na inne części ciała oraz na inne osoby. Brodawki mogą się też powiększać, łączyć w konglomeraty (brodawki mozaikowe) i stawać się trudniejsze do leczenia.
