Angina ropna (ostre paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków) to infekcja bakteryjna wywołana przez paciorkowca beta-hemolizującego grupy A (GABHS, Streptococcus pyogenes). Dotyczy 20–30% dzieci i 5–15% dorosłych z bólem gardła. Główne objawy: nagły, silny ból gardła + gorączka >38°C + ropne naloty na migdałkach + powiększone węzły szyjne + brak kaszlu. Leczenie: amoksycylina 50 mg/kg/dobę przez 10 dni (dzieci) lub 500 mg 2×/dobę (dorośli). Angina ropna jest zaraźliwa do 24h po rozpoczęciu antybiotyku — potem dziecko może wrócić do szkoły. Nieleczona może prowadzić do powikłań: ropień okołomigdałkowy, gorączka reumatyczna, kłębuszkowe zapalenie nerek.
U 10–20% dzieci z anginą paciorkowcową pojawia się szkarlatyna — toksyna erytrogenna GABHS powoduje:
Szkarlatyna to NIE jest osobna choroba — to angina ropna + toksyna. Leczenie identyczne (amoksycylina). Wysypka ustępuje po 3–5 dniach, potem łuszczenie się skóry (szczególnie na dłoniach i stopach) — trwa do 6 tygodni.
| Kryterium | Punkty |
|---|---|
| Gorączka >38°C | +1 |
| Brak kaszlu | +1 |
| Bolesne, powiększone węzły przednie szyjne | +1 |
| Nalot/obrzęk migdałków | +1 |
| Wiek 3–14 lat | +1 |
| Wiek ≥45 lat | −1 |
| Wynik | Prawdopodobieństwo GABHS | Rekomendacja |
|---|---|---|
| 0–1 | <10% | Nie rób testu. Nie dawaj antybiotyku |
| 2–3 | 10–35% | Test StrepA. Antybiotyk TYLKO jeśli test + |
| 4–5 | 50–75% | Test StrepA LUB antybiotyk empirycznie |
Ważne u dzieci: Jeśli StrepA ujemny u dziecka <15 r.ż. z wysokim wynikiem Centor (≥3) → posiew z gardła (czekasz 24–48h na wynik, ale czulszy niż StrepA). StrepA może dać fałszywie ujemny u 5–15% dzieci z anginą.
U dorosłych: Ujemny StrepA wystarczy (posiew niepotrzebny — ryzyko gorączki reumatycznej u dorosłych bardzo niskie).
Nie chodzi tylko o szybsze wyzdrowienie (bez antybiotyku angina też ustąpi po 7–10 dniach). Antybiotyk:
| Lek | Dawka (dzieci) | Dawka (dorośli) | Czas | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Amoksycylina (1. wybór) | 50 mg/kg/dobę w 2 dawkach (max 1000 mg/dobę) | 500 mg 2×/dobę lub 1000 mg 1×/dobę | 10 dni | Najskuteczniejsza, najtańsza. Smakowa zawiesina dla dzieci. Cena: 5–15 zł |
| Penicylina V (fenoksymetylopenicylina) | 250 mg 2–3×/dobę (<27 kg), 500 mg 2–3×/dobę (>27 kg) | 500 mg 2–3×/dobę | 10 dni | Klasyczna, ale wymaga 2–3×/dobę (gorsza compliance niż amoksycylina 2×) |
| Cefaleksyna (2. wybór) | 25–50 mg/kg/dobę w 2 dawkach | 500 mg 2×/dobę | 10 dni | Przy niepowodzeniu amoksycyliny. Nie przy ciężkiej alergii na penicylinę (reakcja krzyżowa) |
| Amoksycylina + kwas klawulanowy (Augmentin) | 90 mg/kg/dobę (amoksycylina) | 875/125 mg 2×/dobę | 10 dni | Przy nawracającej anginie (GABHS produkujące β-laktamazę chronione przez inne bakterie gardła) |
| Azytromycyna (alergia na penicylinę) | 12 mg/kg dzień 1, potem 6 mg/kg dzień 2–5 | 500 mg dzień 1, 250 mg dzień 2–5 | 5 dni | Krótsza kuracja. Ale: narastająca oporność GABHS na makrolidy (10–30% w PL) |
| Klindamycyna (alergia na penicylinę + oporność na makrolidy) | 20 mg/kg/dobę w 3 dawkach | 300 mg 3×/dobę | 10 dni | Przy oporności na azytromycynę |
| Lek | Dawka (dzieci) | Dawka (dorośli) | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Ibuprofen | 5–10 mg/kg co 6–8h | 400–600 mg co 6–8h | 1. wybór (przeciwbólowy + przeciwzapalny). Z jedzeniem |
| Paracetamol | 10–15 mg/kg co 4–6h | 500–1000 mg co 6h | Alternatywa. Bezpieczniejszy dla żołądka |
| Nimesil (nimesulid) | Nie u dzieci <12 r.ż. | 100 mg 2×/dobę | Na receptę. Silniejszy NLPZ. Max 15 dni |
Nie dawaj aspiryny (kwasu acetylosalicylowego) dzieciom <16 lat przy infekcji wirusowej — ryzyko zespołu Reye’a (ciężkie uszkodzenie wątroby i mózgu).
| Faza | Czas | Objawy |
|---|---|---|
| Początek | Dzień 0–1 | Nagły ból gardła, gorączka >38,5°C |
| Szczyt | Dzień 1–3 | Najgorszy ból, gorączka, naloty na migdałkach, trudności z jedzeniem |
| Poprawa po antybiotyku | Dzień 2–3 od antybiotyku | Gorączka ustępuje, ból maleje |
| Wyzdrowienie | Dzień 5–7 | Ból gardła ustępuje, naloty znikają |
| Koniec antybiotyku | Dzień 10 | KONTYNUUJ lek mimo braku objawów |
Bez antybiotyku: Angina ropna ustępuje samoistnie w 7–10 dniach u większości. Ale: ryzyko powikłań (gorączka reumatyczna, ropień) jest realne.
Tak — GABHS przenosi się drogą kropelkową (kaszel, kichanie, bliskość) i przez kontakt (wspólne naczynia, ręczniki).
| Faza | Zaraźliwość |
|---|---|
| Przed objawami | Możliwa (1–2 dni przed) |
| Podczas objawów (bez antybiotyku) | TAK — przez 2–3 tygodnie |
| Po 24h antybiotyku | NIE — po 24h skutecznego antybiotyku pacjent nie zaraża |
Szkoła/przedszkole: Dziecko może wrócić po 24h od pierwszej dawki antybiotyku + gdy gorączka ustąpi. Nie potrzebuje negatywnego wymazu.
Okres inkubacji: 2–5 dni (od kontaktu z chorym do pojawienia się objawów).
| Powikłanie | Objawy | Urgencja |
|---|---|---|
| Ropień okołomigdałkowy | Silny ból jednostronny, szczękościsk (nie da się otworzyć ust), ślina cieknie, gorączka >39°C, odmienne brzmienie głosu („gorąca kartofel w ustach”) | 🔴 SOR / laryngolog (nacięcie + drenaż + antybiotyk i.v.) |
| Zapalenie ucha środkowego | Ból ucha po 3–5 dniach anginy | 🟡 Lekarz (amoksycylina — kontynuuj lub zmień dawkę) |
| Zapalenie zatok | Ból twarzy, zatkany nos, wydzielina ropna po 7–10 dniach | 🟡 Lekarz |
| Powikłanie | Czas po anginie | Objawy | Zapobieganie |
|---|---|---|---|
| Gorączka reumatyczna (ARF) | 2–4 tygodnie | Gorączka + wędrujące bóle stawów + zapalenie serca (szmer) + pląsawica (ruchy mimowolne) + rumień brzeżny | Amoksycylina 10 dni (zapobiega ARF w ~90%) |
| Reumatyczna choroba serca (RHD) | Miesiące–lata po ARF | Uszkodzenie zastawek serca (mitralnej najczęściej) | Profilaktyka ARF = profilaktyka RHD |
| Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek (PSGN) | 1–3 tygodnie | Obrzęki (twarz, nogi), ciemny mocz (hematuria), nadciśnienie | Antybiotyk NIE zapobiega PSGN (inny mechanizm) — ale jest rzadkie i zwykle samoograniczające |
Gorączka reumatyczna — najważniejsze powikłanie. Rzadkie w Europie (1–3/100 000), ale wciąż obecne w krajach rozwijających się. Antybiotyk w anginie zapobiega ARF — to główny powód leczenia anginy ropnej antybiotykiem (nie szybszy powrót do zdrowia, ale zapobieganie uszkodzeniu serca).
Tonsillektomia jest rozważana gdy angina spełnia WSZYSTKIE kryteria:
I każdy epizod spełnia ≥1: gorączka >38,3°C, naloty, powiększone węzły, pozytywny test na GABHS.
Inne wskazania do tonsillektomii:
5–20% zdrowych dzieci jest bezobjawowymi nosicielami GABHS (test + ale brak objawów). Nosiciele:
Problem: Dziecko-nosiciel ma wirusowy ból gardła → test StrepA + → dostaje niepotrzebny antybiotyk. Dlatego: test StrepA tylko przy objawach sugerujących anginę (Centor ≥2), nie przy każdym bólu gardła.
Ibuprofen i paracetamol są OTC. Amoksycylina, azytromycyna, Nimesil wymagają recepty.
W Medtop lekarz przeprowadza konsultację online, ocenia objawy (skala Centor: gorączka, kaszel, węzły, naloty, wiek) i wystawia e-receptę na amoksycylinę (dawka per wiek/masa) lub azytromycynę (przy alergii). Może też wystawić skierowanie na test StrepA i L4 online. E-recepta trafia na e-mail w ciągu 30 minut.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przy szczękościsku + silnym bólu jednostronnym (ropień okołomigdałkowy) — jedź na SOR natychmiast. Dokończ 10 dni antybiotyku — nawet jeśli czujesz się dobrze po 2–3 dniach.
Źródła:
Z antybiotykiem: poprawa po 24–48h, gorączka ustępuje w 2–3 dni, ból gardła w 5–7 dni. Antybiotyk trwa 10 dni (dokończ!). Bez antybiotyku: 7–10 dni, ale ryzyko powikłań. Szkarlatyna (wysypka): ustępuje po 3–5 dniach, łuszczenie skóry do 6 tygodni.
Tak — drogą kropelkową (kaszel, kichanie, bliskość) i przez kontakt (naczynia, ręczniki). Zaraźliwa do 2–3 tyg. bez antybiotyku. Po 24h antybiotyku — nie zaraża. Dziecko może wrócić do szkoły po 24h od pierwszej dawki + ustąpieniu gorączki.
Amoksycylina — 1. wybór. Dzieci: 50 mg/kg/dobę w 2 dawkach × 10 dni. Dorośli: 500 mg 2×/dobę × 10 dni. Przy alergii na penicylinę: azytromycyna 5 dni lub klindamycyna 10 dni. Cefaleksyna przy niepowodzeniu amoksycyliny. NIE skracaj kursu do <10 dni.
Angina ropna: nagły początek, gorączka >38,5°C, naloty na migdałkach, powiększone węzły, ból brzucha u dzieci, BEZ kaszlu i kataru. Wirusowa: stopniowy, kaszel, katar, chrypka, gorączka <38,5°C. Skala Centor (4–5 pkt.) → prawdopodobnie GABHS. Test StrepA potwierdza.
Kryteria Paradise: ≥7 anginy/rok LUB ≥5/rok × 2 lata LUB ≥3/rok × 3 lata — każda z gorączką, nalotami i potwierdzonym GABHS. Również: po 2. ropniu okołomigdałkowym, przy bezdechu sennym z powodu powiększonych migdałków.
Tak. Lekarz w teleporadzie ocenia objawy (skala Centor) i wystawia e-receptę na amoksycylinę z dawką per wiek/masa ciała. W Medtop e-recepta w 30 minut. Skierowanie na test StrepA i L4 — również online.
Dbamy o rzetelną, przystępną edukację zdrowotną i wspieramy pacjentów w świadomym podejmowaniu decyzji. Nasze artykuły powstają we współpracy ze specjalistami i mają charakter informacyjny – nie zastępują konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy.
Jeśli masz pytania dotyczące treści, chcesz zgłosić sugestię lub dowiedzieć się więcej, skontaktuj się z nami.
