Jak rośnie włos – dlaczego to ważne
Zrozumienie cyklu wzrostu włosa pomaga zrozumieć, dlaczego wypadanie pojawia się 2-3 miesiące po wydarzeniu wyzwalającym, a nie w jego trakcie.
Cykl życia każdego włosa składa się z trzech faz. Anagen (faza wzrostu) trwa 2-7 lat – w tym czasie włos aktywnie rośnie. W zdrowych warunkach ok. 85-90% włosów na głowie znajduje się w tej fazie. Katagen (faza przejściowa) trwa kilka tygodni – mieszk włosowy zanika i przesuwa się bliżej powierzchni skóry. Telogen (faza spoczynku) trwa 2-3 miesiące – włos nie rośnie i w końcu wypada, ustępując miejsca nowemu.
W łysieniu telogenowym dochodzi do przedwczesnego „przełączenia” dużej liczby mieszków z fazy anagenu do telogenu. Zamiast normalnych 10-15% włosów w telogenie, odsetek ten może wzrosnąć do 30-50%, a w ciężkich przypadkach nawet do 60-80%. Włosy wypadają masowo po 2-3 miesiącach od zadziałania czynnika wyzwalającego – dlatego kobieta, która zauważa nasilone wypadanie w październiku, powinna szukać przyczyny w wydarzeniach z lipca-sierpnia.
Przyczyny wypadania włosów u kobiet
Niedobory żywieniowe – najczęstsza przyczyna u kobiet
Niedobór żelaza (ferrytyna) to jedna z najczęstszych przyczyn wypadania włosów u kobiet w wieku rozrodczym. Badania wskazują, że ferrytyna poniżej 40 ng/ml znacząco zwiększa ryzyko łysienia telogenowego. Miesięczna utrata krwi podczas menstruacji, restrykcyjne diety, wegetarianizm i ciąża prowadzą do niedoborów żelaza nawet u kobiet z prawidłową morfologią krwi (ferrytyna może być niska przy normalnej hemoglobinie).
Witamina D3 – jej niedobór dotyka nawet 70% Europejek w miesiącach zimowych. Witamina D3 uczestniczy w cyklu wzrostu mieszka włosowego, a jej niedobór może nasilać wypadanie.
Cynk – kluczowy dla podziałów komórkowych w macierzy włosa. Niedobory cynku często towarzyszą diecie ubogiej w mięso czerwone i orzechy.
Witamina B12 i kwas foliowy – ich niedobory mogą prowadzić do niedokrwistości i osłabienia mieszków włosowych. Szczególnie narażone są weganki i kobiety po operacjach bariatrycznych.
Białko – drastyczne diety niskokaloryczne i zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) prowadzą do deficytu białka, co bezpośrednio osłabia budowę nowych włosów.
Zaburzenia hormonalne
Tarczyca – niedoczynność i nadczynność tarczycy to jedne z głównych przyczyn przewlekłego wypadania włosów. Badania wskazują, że ok. 30% pacjentek z niedoczynnością tarczycy zgłasza nadmierną utratę włosów. Włosy stają się suche, łamliwe i wypadają rozlanie.
Zespół policystycznych jajników (PCOS) – nadmiar androgenów w PCOS powoduje łysienie androgenowe u kobiet (FPHL – Female Pattern Hair Loss), przerzedzenie w okolicy przedziałka i szczytu głowy. W odróżnieniu od łysienia telogenowego, FPHL ma charakter postępujący i wymaga leczenia przyczynowego.
Menopauza – spadek poziomu estrogenów i względna przewaga androgenów prowadzą do przerzedzenia włosów u wielu kobiet po 50. roku życia.
Odstawienie antykoncepcji hormonalnej – tabletki antykoncepcyjne utrzymują stabilny poziom hormonów. Po ich odstawieniu organizm przechodzi adaptację, która u niektórych kobiet wywołuje nasilone wypadanie trwające 3-6 miesięcy.
Wypadanie włosów po ciąży (łysienie poporodowe)
To klasyczny przykład łysienia telogenowego. Badania wskazują, że 40-50% kobiet doświadcza intensywnego wypadania włosów 3-5 miesięcy po porodzie. Mechanizm: w ciąży wysoki poziom estrogenów wydłuża fazę anagenu (włosy wyglądają na gęstsze i piękniejsze). Po porodzie estrogeny gwałtownie spadają, a włosy, które „powinny były wypaść” w czasie ciąży, przechodzą jednocześnie do telogenu i wypadają masowo.
Łysienie poporodowe jest przejściowe i ustępuje samoistnie w ciągu 6-12 miesięcy. Nie wymaga leczenia farmakologicznego, choć suplementacja żelaza, witaminy D3 i kwasu foliowego może przyspieszyć odrost.
Stres
Silny stres emocjonalny lub fizyczny (operacja, wypadek, ciężka choroba, gorączka powyżej 39 st. C, COVID-19) jest częstą przyczyną ostrego łysienia telogenowego. Efekt pojawia się 2-3 miesiące po zdarzeniu stresowym. U większości kobiet włosy odrastają samoistnie po 3-6 miesiącach od ustąpienia stresu.
Leki
Niektóre grupy leków mogą wywoływać łysienie telogenowe jako efekt uboczny: retinoidy doustne, beta-adrenolityki (propranolol, metoprolol), leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfaryna), leki przeciwdrgawkowe (walproinian, karbamazepina), niektóre antydepresanty, nadmiar witaminy A.
Choroby zapalne skóry głowy
Łojotokowe zapalenie skóry, łupież i nadmiar drożdżaków Malassezia powodują zwiększenie poziomu cytokin zapalnych, co utrudnia prawidłowy cykl wzrostu włosa.
