Dawkowanie — per wskazanie
Na lęk (doraźnie — przed stresującą sytuacją)
25–50 mg jednorazowo, 30–60 minut przed sytuacją (rozmowa o pracę, lot samolotem, badanie lekarskie, egzamin — jeśli lęk paraliżuje). Powtórz po 4–6h jeśli potrzebne. Max: 100 mg/dobę (w dawkach podzielonych).
Przy 10 mg OTC: 2–3 tabletki (20–30 mg) na doraźny lęk. Słabszy efekt niż 25 mg Rx, ale dostępny bez recepty.
Na bezsenność
25–50 mg na noc, 30–60 minut przed snem. Efekt nasenny: od pierwszej tabletki (nie po tygodniach jak SSRI). Nie uzależnia. Można stosować doraźnie (raz na jakiś czas, gdy nie możesz zasnąć) lub regularnie (codziennie wieczorem — brak uzależnienia).
Na świąd (pokrzywka, alergia)
25 mg 2–3×/dobę. Hydroksyzyna jest starszym antyhistaminikiem — na świąd działa dobrze, ale powoduje senność (dlatego na alergię sezonową preferowane: cetyryzyna, loratadiyna — II generacja, mniej senności). Przy silnym świądu nocnym → hydroksyzyna jest idealna (zmniejsza świąd + pomaga zasnąć).
U dzieci
1 mg/kg masy ciała/dobę w 2–3 dawkach. Syrop Hydroxyzinum 2 mg/ml. Dziecko 20 kg → 20 mg/dobę → 10 mg rano + 10 mg wieczorem (5 ml + 5 ml syropu). Wskazania u dzieci: lęk (separacyjny, przed zabiegiem), bezsenność, świąd (atopowe zapalenie skóry, pokrzywka).
U osób starszych
Start od niższej dawki (10–12,5 mg) — starsze osoby są bardziej wrażliwe na sedację i efekty antycholinergiczne (suchość, zaparcia, splątanie). Unikaj dawek powyżej 50 mg u starszych. Hydroksyzyna jest bezpieczniejsza niż benzodiazepiny u starszych (mniej upadków, mniej zaburzeń poznawczych) — ale: nie jest idealna (efekty antycholinergiczne mogą nasilać otępienie). Przy przewlekłej bezsenności u starszych → mianseryna lub trazodon mogą być lepszym wyborem.
Skutki uboczne
Najczęstsze
Senność (30–50%) — to jest główny efekt uboczny i jednocześnie główny efekt pożądany (na sen/lęk). Senność jest dawkozależna: 10 mg = lekka, 25 mg = umiarkowana, 50 mg = silna. Nie prowadź pojazdów po dawce sedatywnej (25 mg+) — szczególnie w pierwszych dniach. Senność zmniejsza się nieco po kilku dniach regularnego stosowania (ale nie znika całkowicie).
Suchość w ustach (15–25%) — efekt antycholinergiczny. Pij wodę, guma bez cukru.
Zawroty głowy (10%) — szczególnie przy wstawaniu (hipotensja ortostatyczna).
Ból głowy (5–10%) — paracetamol.
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe — nudności (rzadko), zaparcia (5%).
Poważne (rzadkie, ale ważne)
Wydłużenie QTc — hydroksyzyna w wysokich dawkach (powyżej 100 mg/dobę) może wydłużać odstęp QT → ryzyko arytmii. EMA 2015 wydała ostrzeżenie: max dawka 100 mg/dobę u dorosłych (50 mg u starszych, 2 mg/kg u dzieci). Nie łącz z innymi lekami wydłużającymi QT (citalopram, amiodaron, makrolidy). Przy chorobach serca → EKG przed rozpoczęciem.
Efekty antycholinergiczne — przy wysokich dawkach lub u starszych: zatrzymanie moczu, zaparcia, zaburzenia widzenia (nieostry obraz), splątanie (u starszych — „anticholinergic delirium”).
Reakcje alergiczne — rzadko (paradoksalnie — lek antyhistaminowy może sam wywołać alergię). Wysypka, pokrzywka (od leku, nie od tego co leczyłeś).
Czego hydroksyzyna NIE powoduje
Brak uzależnienia — w odróżnieniu od benzodiazepin (alprazolam, klonazepam) i zolpidemu. Hydroksyzyna nie działa na GABA → brak mechanizmu uzależnienia → brak zespołu odstawiennego → brak tolerancji (nie potrzebujesz coraz wyższej dawki). To jest kluczowa przewaga nad benzo.
Brak zaburzeń seksualnych — w odróżnieniu od SSRI. Hydroksyzyna nie wpływa na libido ani orgazm.
Brak przyrostu masy ciała — w odróżnieniu od mianseryny/mirtazapiny. Hydroksyzyna jest „neutralna wagowo”.
Czy hydroksyzyna jest bezpieczna
Fraza 2 000 vol. — pacjenci pytają, bo: „to jest lek na receptę, biorę go codziennie, czy to bezpieczne?”
Krótka odpowiedź: tak — przy prawidłowym dawkowaniu hydroksyzyna jest jednym z bezpieczniejszych leków na lęk. Nie uzależnia (vs benzo). Nie powoduje zespołu odstawiennego (vs SSRI, benzo). Nie powoduje zaburzeń seksualnych (vs SSRI). Nie powoduje przyrostu masy (vs mirtazapina). Profil bezpieczeństwa jest dobrze poznany (lek na rynku od lat 50. XX w.).
Kiedy uważać: Dawki powyżej 100 mg/dobę (ryzyko QT). Osoby starsze (efekty antycholinergiczne). Choroby serca (QT — EKG). Łączenie z alkoholem (ekstremalna sedacja). Ciąża (I trymestr — brak wystarczających danych, nie jest preferowana).
Hydroksyzyna a alkohol
Zdecydowanie nie zalecane — obie substancje są depresantami OUN. Hydroksyzyna + alkohol: ekstremalna senność (silniejsza niż SSRI + alkohol i silniejsza niż benzo + alkohol, bo hydroksyzyna ma efekt antyhistaminowy + antycholinergiczny + alkohol = potrójne tłumienie OUN), zaburzenia koordynacji (ryzyko upadków), utrata przytomności (nawet po niewielkiej ilości alkoholu), ryzyko depresji oddechowej (przy dużych dawkach obu).
Praktycznie: Nie pij alkoholu w dniu, gdy bierzesz hydroksyzynę (szczególnie dawkę 25 mg+). Hydroksyzyna 10 mg OTC + 1 piwo = silna senność. 50 mg + kilka drinków = zagrożenie.
Hydroksyzyna vs benzodiazepiny — porównanie
To jest najważniejsza tabela artykułu — bo pacjent i lekarz muszą wiedzieć, dlaczego hydroksyzyna jest preferowana nad benzo:
| Cecha | Hydroksyzyna | Benzodiazepiny (alprazolam, klonazepam, lorazepam) |
|---|
| Uzależnienie | Nie | Tak (po 2–4 tyg. regularnego stosowania) |
| Zespół odstawienny | Brak | Silny (drgawki, lęk rebound, bezsenność — może być zagrożeniem życia) |
| Tolerancja (potrzeba coraz wyższej dawki) | Nie | Tak (po tygodniach — ta sama dawka przestaje działać) |
| Efekt anksjolityczny | Umiarkowany | Silny (silniejszy niż hydroksyzyna) |
| Szybkość działania | 30–60 min | 15–30 min (szybszy) |
| Czas działania | 4–6h | 4–12h (per preparat) |
| Senność dzienna | Tak (dawkozależna) | Tak |
| Bezpieczeństwo w przedawkowaniu | Relatywnie bezpieczna | Niebezpieczne (depresja oddechowa, śpiączka — szczególnie z alkoholem) |
| Recepta | 10 mg OTC / 25 mg Rp | Rpw (recepta kontrolowana) |
| Długoterminowe stosowanie | Bezpieczne | Nie zalecane (maks. 2–4 tyg.) |
| Wpływ na pamięć | Minimalny | Zaburzenia pamięci (amnezja anterogradna) |
Wniosek: Hydroksyzyna jest słabsza niż benzo na lęk — ale bezpieczniejsza (brak uzależnienia, brak tolerancji, brak odstawienia). Dlatego wytyczne (NICE, APA) zalecają hydroksyzynę jako 1. wybór na doraźny lęk, a benzodiazepiny jako ostateczność (krótkoterminowo, max 2–4 tyg.).
Hydroxyzinum VP vs Hydroxyzinum Adamed
| Cecha | Hydroxyzinum VP | Hydroxyzinum Adamed |
|---|
| Producent | Vipharm | Adamed |
| Dawki | 10 mg (OTC), 25 mg (Rp) | 10 mg (OTC), 25 mg (Rp) |
| Substancja | Hydroksyzyna dichlorowodorek 10/25 mg | Identyczna |
| Skuteczność | Identyczna (biorównoważna) | Identyczna |
| Cena | 5–12 zł | 5–15 zł |
| Dostępność | Szeroka | Szeroka |
| Różnica | Substancje pomocnicze (wypełniacze) | Substancje pomocnicze |
Praktycznie: Nie ma różnicy — oba preparaty zawierają tę samą hydroksyzynę w tej samej dawce. Wybieraj per dostępność i cenę w aptece. Inne marki: Atarax (UCB — oryginał, droższy), Calmhydral.
Odstawienie hydroksyzyny
Hydroksyzyna nie wymaga stopniowego odstawiania — nie powoduje zespołu odstawiennego (brak uzależnienia, brak fizycznej zależności). Możesz odstawić z dnia na dzień. Jedyne co się stanie: powrót lęku/bezsenności do poziomu sprzed leczenia (bo hydroksyzyna leczy objawowo, nie przyczynowo). Jeśli lęk/bezsenność utrzymuje się po odstawieniu → potrzebujesz leczenia przyczynowego (SSRI na lęk, CBT-i na bezsenność, terapia).
E-recepta na hydroksyzynę
Hydroksyzyna 10 mg — bez recepty (OTC). Kup w aptece od ręki (5–12 zł).
Hydroksyzyna 25 mg — na receptę (Rp). Lekarz POZ lub psychiatra w teleporadzie wystawia e-receptę w 30 minut. Recepta powtarzalna możliwa (do 12 realizacji/rok). Cena 25 mg: 5–15 zł z refundacją.
Syrop (dla dzieci) — na receptę. Pediatra lub lekarz POZ w teleporadzie.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Hydroksyzyna 10 mg jest dostępna bez recepty (OTC). 25 mg wymaga recepty. Nie uzależnia (w odróżnieniu od benzodiazepin). Działa w ciągu 30–60 minut. Nie prowadź pojazdów po dawce 25 mg+. Max dawka: 100 mg/dobę (50 mg u starszych). Nie łącz z alkoholem (ekstremalna sedacja).
Źródła:
- ChPL Hydroxyzinum VP / Hydroxyzinum Adamed. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych.
- EMA (2015). PRAC recommendation — Hydroxyzine: QT prolongation risk. European Medicines Agency.
- NICE (2014, updated 2022). Generalised anxiety disorder and panic disorder. CG113.
- Guaiana, G. et al. (2010). Hydroxyzine for generalised anxiety disorder (Cochrane). Cochrane Database of Systematic Reviews, (12), CD006815.
- Stahl, S. M. (2021). Stahl’s Essential Psychopharmacology, 5th ed. — Antihistamines in psychiatry.
