Cyprodiol to dwuskładnikowa tabletka zawierająca cyproteron (octan cyproteronu 2 mg — najsilniejszy antyandrogen wśród pigułek) i etynyloestradiol 0,035 mg. Zamiennik generyczny leku Diane-35. Stosowany przede wszystkim na ciężki trądzik i hirsutyzm (nadmierne owłosienie u kobiet) — szczególnie w przebiegu PCOS (zespołu policystycznych jajników). Cyprodiol chroni też przed ciążą (jest antykoncepcją), ale nie jest pigułką 1. wyboru na „samą” antykoncepcję — bo ma wyższe ryzyko zakrzepicy niż inne pigułki. Schemat: 21 tabletek → 7 dni przerwy → nowy blister. Na receptę (Rp). Cena: 15–30 zł.
| Wskazanie | Kto | Uwagi |
|---|---|---|
| Ciężki trądzik (oporny na leczenie miejscowe i antybiotyki doustne) | Kobiety potrzebujące jednocześnie antykoncepcji | 2. linia — gdy benzoyl peroxide, retinoid, klindamycyna miejscowo + doksycyklina doustnie nie zadziałały |
| Hirsutyzm (nadmierne owłosienie — twarz, brzuch, klatka, plecy) | Kobiety z androgenizacją | Cyproteron = najsilniejszy antyandrogen per os |
| PCOS (zespół policystycznych jajników) z objawami androgenizacji | Kobiety z PCOS + trądzik/hirsutyzm | Regulacja cyklu + redukcja androgenów |
| Antykoncepcja | Tylko kobiety, które jednocześnie potrzebują leczenia trądziku/hirsutyzmu | NIE jako pierwsza linia antykoncepcji bez trądziku! |
Dlaczego nie 1. wybór na antykoncepcję? Cyproteron ma wyższe ryzyko VTE (zakrzepica żylna) niż lewonorgestrel, drospirenon czy dienogest. EMA i WHO zalecają: przepisuj Cyprodiol/Diane-35 tylko kobietom, które potrzebują leczenia antyandrogenowego (trądzik, hirsutyzm) i antykoncepcji. Na „samą” antykoncepcję: Vibin Mini, Microgynon lub inna pigułka z niższym ryzykiem VTE.
Cyproteron (octan cyproteronu) ma trzy mechanizmy antyandrogenne:
Blokada receptorów androgenowych — bezpośrednio blokuje wiązanie testosteronu i DHT do receptorów w skórze → mniej sebum → mniej trądziku. Silniejsze niż drospirenon (Vibin Mini) i dienogest (Astha).
Hamowanie 5-alfa-reduktazy — zmniejsza konwersję testosteronu do DHT (jak finasteryd, ale słabiej).
Hamowanie wydzielania gonadotropin (LH, FSH) → zmniejsza produkcję androgenów w jajnikach.
Efekt na trądzik/hirsutyzm: Po 3–6 miesiącach (trądzik) i 6–12 miesiącach (hirsutyzm — włosy rosną wolno, efekt widoczny dopiero gdy cykl wzrostu włosa się zakończy).
| Cecha | Cyprodiol (cyproteron) | Astha (dienogest) | Vibin Mini (drospirenon) |
|---|---|---|---|
| Siła antyandrogenowa | Najsilniejsza | Silna | Umiarkowana |
| Na ciężki trądzik | 1. wybór (zarejestrowany) | Zarejestrowany | Off-label |
| Na hirsutyzm | Tak (najskuteczniejszy) | Słabszy | Słabszy |
| Na PCOS | Tak | Tak | Tak |
| Ryzyko VTE | Najwyższe wśród pigułek! | Umiarkowane | Umiarkowane |
| Estrogen | EE 0,035 mg (najwyższy!) | EE 0,03 mg | EE 0,02 mg (najniższy) |
| Retencja wody | Więcej (35 µg EE) | Umiarkowana | Najmniej (antymineralokortykoid) |
| Jako 1. linia antykoncepcji | Nie (tylko z trądzikiem/hirsutyzm) | Tak | Tak |
| Cena | 15–30 zł | 15–30 zł | 25–45 zł |
Schemat decyzyjny: Łagodny trądzik → Vibin Mini (umiarkowane antyandrogenne, niskie ryzyko VTE). Umiarkowany trądzik → Astha (silne antyandrogenne, zarejestrowana na trądzik). Ciężki trądzik/hirsutyzm/PCOS z androgenizacją → Cyprodiol (najsilniejsze, ale wyższe ryzyko VTE).
1 tabletka dziennie × 21 dni → 7 dni przerwy → nowy blister. O stałej porze, z jedzeniem lub bez. W przerwie: krwawienie z odstawienia. Schemat identyczny jak klasyczne pigułki (Astha, Microgynon).
Jak długo brać na trądzik: Minimum 6 miesięcy (ChPL). Efekt na trądzik po 3–6 mies. Po ustąpieniu trądziku: lekarz ocenia czy kontynuować (jeśli trądzik wróci po odstawieniu → kontynuacja) czy zmienić na pigułkę z niższym ryzykiem VTE (Astha, Vibin Mini).
Hirsutyzm: Minimum 12 miesięcy (włosy rosną w cyklach 6–12 mies.). Efekt pełny po roku. Kontynuacja per potrzebę.
Pominięcie tabletki: Identyczne zasady jak Astha/Vibin Mini (poniżej 12h = OK; powyżej 12h = prezerwatywy 7 dni; pominięcie w tyg. 3 = pomiń przerwę → nowy blister). Szczegółowa tabela → artykuł Vibin Mini.
Cyprodiol/Diane-35 ma najwyższe ryzyko VTE wśród pigułek dwuskładnikowych. Dane:
| Pigułka | Ryzyko VTE (na 10 000 kobiet/rok) |
|---|---|
| Bez pigułki | ~2 |
| Lewonorgestrel (Microgynon) | 5–7 (najniższe wśród pigułek) |
| Drospirenon (Vibin Mini) | 9–12 |
| Dienogest (Astha) | ~8–11 |
| Cyproteron (Cyprodiol/Diane-35) | ~12–15 (najwyższe!) |
| Ciąża (dla porównania) | ~30 |
Ryzyko jest nadal niskie w wartościach bezwzględnych (12–15 na 10 000 = 0,12–0,15%) — ale: wyższe niż alternatywy. Dlatego: Cyprodiol tylko gdy potrzebujesz antyandrogenu (trądzik/hirsutyzm), nie jako „zwykła” antykoncepcja.
Objawy alarmowe VTE: Ból/obrzęk łydki (jednostronny), duszność nagła, ból w klatce piersiowej, silny ból głowy z zaburzeniami widzenia → SOR natychmiast.
Przeciwwskazania (te same co każda pigułka + surowsze): Palenie powyżej 35 lat (absolutny zakaz!). Migrena z aurą. Wywiad VTE. Niekontrolowane nadciśnienie. Trombofilia. Unieruchomienie (przed operacją → odstawiaj 4–6 tyg. wcześniej).
Najczęstsze: Tkliwość piersi (5–10%), bóle głowy, wahania nastroju, nudności, plamienie międzymiesiączkowe (rzadsze niż Vibin Mini — 35 µg EE lepiej stabilizuje endometrium).
Specyficzne dla cyproteronu: Obniżone libido (cyproteron silnie hamuje androgeny → u niektórych kobiet zmniejszone pożądanie seksualne — paradoks: leczy trądzik ale obniża libido). Zmęczenie/senność (rzadko). Przyrost masy (retencja wody — 35 µg EE = więcej niż Vibin Mini 20 µg).
Poważne: VTE (najwyższe ryzyko — patrz tabela powyżej). Hepatotoksyczność (rzadka — cyproteron w wyższych dawkach obciąża wątrobę; w dawce 2 mg w pigułce: ryzyko minimalne, ale: kontroluj ALT przy wieloletnim stosowaniu).
| Preparat | Substancje | Cena |
|---|---|---|
| Cyprodiol | Cyproteron 2 mg + EE 0,035 mg | 15–30 zł |
| Diane-35 (oryginał Bayer) | Cyproteron 2 mg + EE 0,035 mg | 25–45 zł |
| Diecyclen | Cyproteron 2 mg + EE 0,035 mg | 15–30 zł |
| Minerva | Cyproteron 2 mg + EE 0,035 mg | 15–30 zł |
Wszystkie zamienniki: identyczny skład. Diane-35 (oryginał) droższy. Cyprodiol, Diecyclen, Minerva = generyki (tańsze, identycznie skuteczne).
Cyprodiol wymaga recepty (Rp). Ginekolog lub dermatolog w teleporadzie wystawia e-receptę w 30 minut. Lekarz ocenia: nasilenie trądziku (lekki → Vibin Mini; umiarkowany → Astha; ciężki → Cyprodiol), hirsutyzm (skala Ferriman-Gallwey), czynniki ryzyka VTE (palenie, wiek, BMI, wywiad rodzinny). Recepta powtarzalna (do 12 realizacji/365 dni).
Po ustąpieniu trądziku (6–12 mies.): lekarz rozważy zmianę na pigułkę z niższym ryzykiem VTE (Vibin Mini, Astha) — jeśli trądzik nie wraca → niepotrzebne kontynuowanie najsilniejszego antyandrogenu.
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji ginekologicznej/dermatologicznej. Cyprodiol wymaga recepty. Najsilniejszy antyandrogen wśród pigułek — ale: najwyższe ryzyko VTE. Tylko z trądzikiem/hirsutyzm — nie jako „zwykła” antykoncepcja. Efekt na trądzik: 3–6 mies. Na hirsutyzm: 6–12 mies. Ból łydki + duszność → SOR.
Źródła:
Dbamy o rzetelną, przystępną edukację zdrowotną i wspieramy pacjentów w świadomym podejmowaniu decyzji. Nasze artykuły powstają we współpracy ze specjalistami i mają charakter informacyjny – nie zastępują konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy.
Jeśli masz pytania dotyczące treści, chcesz zgłosić sugestię lub dowiedzieć się więcej, skontaktuj się z nami.
